Gorajan Goodluck Tutor Centre

শিক্ষাই মানুহক মুক্তি দিয়ে

YOUR QUESTIONS OUR ANSWERS( আপোনাৰ প্ৰশ্ন আমাৰ উত্তৰ- তলৰ লিংকটোত ক্লিক কৰক )

HOT QUESTION-ANSWERS ( EMERGENCY)

HOT QUESTION
তোমাৰ উত্তৰসমূহ ( YOUR ANSWERS)

আমাক প্ৰশ্ন সুধিবলৈ তলৰ Whatsapp ত ক্লিক কৰা

আমাক প্ৰশ্ন সুধিবলৈ তলৰ Whatsapp ত ক্লিক কৰা
Ask Question

HS result

HS Result 2021
HS Result ৰ বাবে ক্লিক কৰা

LINK-1

HSLC আৰু AHM RESULTS -link 2
নিজৰ RESULTS চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰা (LINK 2)
ইংৰাজী ভয় লাগে নেকি?
ইংৰাজীত দুৰ্বল নেকি ? আহক ইংৰাজীত কথা পাতিবলৈ শিকো মাত্ৰ ৪৯৯ টকাত
ALL ANSWERS
CHOOSE YOUR CLASS [উত্তৰ পাবলৈ নিজৰ শ্ৰেণীটো বাছনি কৰক ]

Your Questions( আপোনাৰ প্ৰশ্ন )

প্ৰশ্ন সুধিব পাৰা
টান লগা বিষয়টোত আমি সহায় কৰিম

Your Answers (আপোনাৰ উত্তৰ)

YOUR ANSWERS
আপুনি আগতে আমাক পঠিওৱা প্ৰশ্নৰ উত্তৰসমূহ ইয়াত পাব
HSLC 2021
NOW YOU CAN BUY YOUR IMPORTANT EBOOK HERE

এছিড,ক্ষাৰক আৰু লৱণ ( দশম শ্ৰেণী ) - NCERT SOLUTION

এছিড,ক্ষাৰক আৰু লৱণ
প্ৰশ্নাৱলী(পৃষ্ঠা নং 18)
     1.       তোমাক তিনিটা পৰীক্ষানল দিয়া হৈছে ৷ সিঁহতৰ এটাত পতিত পানী আৰু আন দুটাত ক্ৰমে এটা এছিড দ্ৰৱ আৰু এটা ক্ষাৰকীয় দ্ৰৱ আছে ৷ যদি তোমাক কেৱল ৰঙা লিটামাছ কাগজ দিয়া হয়, তেন্তে প্ৰতিটো পৰীক্ষানলত থকা দ্ৰৱসমূহ কিদৰে চিনাক্ত কৰিবা ?
  উত্তৰ : 
প্ৰশ্নাৱলী(পৃষ্ঠা নং 22)
      2.       দৈ আৰু টেঙা খাদ্যবস্ত পিতলৰ আৰু তামৰ পাত্ৰত থোৱা নহয় কিয় ?
উত্তৰ: দৈ আৰু টেঙা খাদ্যবস্ত পিতলৰ আৰু তামৰ পাত্ৰত থোৱা নহয় কিয়নো ইহঁত আম্লিক প্ৰকৃতিৰ৷ ইহঁতক ধাতু(তাম বা পিতল) ৰ পাত্ৰত থলে বিক্ৰিয়া সংঘটিত কৰি বিষাক্ত লৱণ আৰু হাইড্ৰ’জেন গেছ উতপন্ন কৰে ৷ এই বিষাক্ত লৱণবোৰ ভক্ষণ কৰিলে খাদ্যত বিষক্ৰিয়া হ’ব পাৰে ৷ তদুপৰি এছিডৰ সৈতে বিক্ৰিয়া সংঘটিত কৰিলে ধাতুৰ পাত্ৰ ক্ষয়প্ৰপ্ত হ’ব পাৰে ৷



                             
     3.       এছিডে ধাতুৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰিলে সাধাৰণতে কোনটো গেছ নিৰ্গত হয় ? এটা উদাহৰণেৰে সৈতে বুজাই লিখা ৷ এই গেছটোৰ উপস্হিতি কিদৰে পৰীক্ষা কৰিবা ?
উত্তৰ: এছিডে ধআতুৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰিলে হাইড্ৰ’জেন গেছ(H2)নিৰ্গত হোৱাৰ লগতে লৱণ উৎপন্ন হয় ৷
উদাহৰণ : যেতিয়া যিংকে(ধাতু)লঘু ছালফিউৰিক এছিড(H2SO4)ৰ লগত বিক্ৰিয়া কৰে যিমক ছালফেট(ZnSO4,লৱণ)আৰু হাইড্ৰ’জেন গেছ(H2)উৎপন্ন হয় ৷
                                                                     



পৰীক্ষা : ওপৰৰ বিক্ৰিয়াটোত নিৰ্গত হোৱা হাইড্ৰ’জেন(H2)গেছ তলত দিয়া ধৰণে পৰীক্ষা কৰিব পাৰি :
চিত্ৰত দেখুৱাৰ দৰে সঁজুলিটো পাতি লোৱা হ’ল ৷ এটা পৰীক্ষানলত 5ml মান লঘু ছালফিউৰিক এছিড (H2SO4) লৈ তাত কেইটামান যিংক (Zn)ৰ টুকুৰা মহলি কৰা হ’ল ৷ ইয়াৰ ফলশ্ৰুতিত সৃষ্টি হোৱা গেছৰ বুদবুদক এটা পাত্ৰত লোৱাচাবনৰ দ্ৰৱৰ মাজেৰে যাবলৈ দিয়া হ’ল ৷ হাইড্ৰ’জেন পূৰ্ন চাবোনৰ বুদবুদসমূহে উৰ্ধ্বদিশত আৰোহণ কৰে ৷ এডাল জ্বলি থকা মম গেছ ভৰ্তি বুদবুদ এটাৰ ওচৰত ধৰিলে বুদবুদটো ফাটি যায় আৰু ইয়াত থকা গেছ ফটফট কৰি জ্বলে ৷ যিহেতু কেৱল হাইড্ৰ’জেন(H2)গেছেহে ফট ফট শব্দ কৰি জ্বলে, সেয়ে  ই সূচায় যে উৎপন্ন হোৱা গেছটো হাইড্ৰ’জেন গেছ(H2)৷          
     4.       এটা ধাতৱ যৌগ A লঘু হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এছিডৰে সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি বুৰবুৰনি সৃষ্টি কৰে ৷ উৎপন্ন হোৱা গেছটোৱে এডাল জ্বলি থকা ম’ম নুমুৱায় ৷ বিক্ৰিয়াটোত উ্ৎপন্ন হোৱা এটা যৌগ কেলছিয়াম ক্ল’ৰাইড হ’লে বিক্ৰিয়াটোৰ বাবে সন্ত্তলিত সমীকৰণটো লিখা ৷
উত্তৰ: ধাতৱ যৌগ Aয়ে লঘু হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এছিড(HCl)ৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি বুৰবুৰণি সৃষ্টি কৰে আৰু উৎপন্ন হোৱা গেছটো কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড(CO2)৷ যিহেতু বিক্ৰিয়াটোত উৎপন্ন হোৱা এটা যৌগ কেলছিয়াম ক্ল’ৰাইড(CaCl2),গতিকে ধাতৱ যৌগ A নিশ্চিত ভাৱে কেলছিয়াম কাৰ্বনেট (CaCO3)
বিক্ৰিয়াটোৰ বাবে সন্ত্তলিত ৰাসায়নিক সমীকৰণটো হৈছে :                                                              




প্ৰশ্নাৱলী(পৃষ্ঠা নং 25)
      5.       জলীয় দ্ৰৱত HCI, NHO3 ইত্যাদিয়ে কিয় আম্লিক ধৰ্ম দেখুৱায় কিন্ত্ত এলক’হল আৰু গ্লুক’জৰ দৰে যৌগৰ দ্ৰৱই আম্লিক ধৰ্ম নেদেখুৱায় ?
উত্তৰ: জলীয় দ্ৰৱত HCl,HNO3 ইত্যাদিৰ দৰে এছিডসমূহে আম্লিক ধৰ্ম দেখুৱায় কাৰণ সিহঁতে জলীয় দ্ৰৱত হাইড্ৰ’নিয়াম আয়ন H3O+ বা H+(aq) উৎপন্ন কৰে , আনহাতে এলক’হল আৰু গ্লুক’জৰ দৰে যৌগৰ দ্ৰৱই জলীয় দ্ৰৱত আম্লিক ধৰ্ম দেখুৱায়, কিয়নো সিহঁতে হাইড্ৰ’নিয়াম আয়ন,H3O+ বা H+(aq) উৎপন্ন নকৰে ৷
      6.       এছিড এটাৰ জলীয় দ্ৰৱই কিয় বিদ্যুত পৰিবহণ কৰে ?
উত্তৰ: এছিড(HX)এটাৰ  জলীয় দ্ৰৱই কেটায়ন[H+(aq)বা হাইড্ৰ’নিয়াম ধনাত্মক আয়ন]আৰু এনায়(X ঋণাত্মক আয়ন)উৎপন্ন কৰে ৷ আয়নবোৰ আধানৰ বাহক হোৱাৰ বাবে এছিড এটাৰ জলীয় দ্ৰৱই বিদ্যুৎ পৰিবহণ কৰে৷
HCl(aq)                   +             H2O(l)                                               Cl +             H3O+
হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এছিড          পানী               ক্ল’ৰাইড আয়ন   হাইড্ৰ’নিয়াম
                                                       আয়ন               
       7.       শুকান HCI গেছে কিয় শুকান লিটমাছ কাগজৰ ৰঙৰ পৰিৱৰ্তন নঘটায় ?
উত্তৰ: এছিডে কেৱল পানীৰ উপস্হিতিতহে হাইড্ৰ’জেন আয়ন,H+(ar) বা হাইড্ৰ’নিয়াম আয়ন,H3O+ উৎপন্ন কৰে ৷ এই H+(ar) আয়নবোৰ সিহঁতৰ আম্লিক ধৰ্মৰ বাবে দায়ী ৷ শুকান লিটমাছ কাগজত আদ্ৰতাৰ অনুপস্হিতিৰ বাবে শুকান Hcl গেছে H+(ar)উৎপন্ন কৰিব নোৱাৰে ৷ সেয়ে,শুকান Hcl গেছে শুকান লিটমাছ কাগজৰ পৰিৱৰ্তন নঘটায় ৷
       8.       এছিড এটা লঘু কৰোঁতে এছিড পানী যোগ কৰিবলৈ কোৱা হয় কিন্ত্ত পানী এছিড যোগ কৰিবলৈ কোৱা নহয় কিয় ?
উত্তৰ: এছিড এটা লঘু কৰা প্ৰক্ৰিয়াটো অতিশয় তাপবৰ্জী প্ৰকৃতিৰ ৷ গাঢ় এছিডত পানী যোগ কৰিলে উৎপন্ন হোৱা প্ৰচুৰ পৰিমাণৰ তাপৰ বাবে মিশ্ৰণটো বাহিৰ ফালে সিঁচৰিত হৈ পৰিব পাৰে আৰু জুই লাগিব পাৰে ৷ স্হানীয়ভাৱে অত্যধিক তাপ উৎপাদনৰ ফলত কাঁচৰ পাত্ৰটো ভগাৰ সম্ভাৱনা থাকে ৷সেয়ে এছিড পানীত লাহে লাহে টোপাল টোপালকৈ যোগ কৰিবলৈ আৰু এনে কৰোঁতে দ্ৰৱটো নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে লৰাই তাকিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়া হয় ৷
      9.       এছিডৰ দ্ৰৱ এটা লঘু কৰোতে হাইড্ৰ’নিয়াম আয়ন(H3O+)ৰ গাঢ়তা কিদৰে পৰিৱৰ্তিত  হয় ?
উত্তৰ: এছিডৰ দ্ৰৱ এটা লঘু কৰোতে প্ৰতি একক আয়নত হাইড্ৰ’নিয়াম আয়ন(H3O+)ৰ সমখ্যা হ্ৰাস পায় ৷ ইয়াৰ ফলত হাইড্ৰ’নিয়াম আয়ন,(H3O+)ৰ গাঢ়তা হ্ৰাস পায় আৰু লগতে এছিডৰ তীব্ৰতা হ্ৰাস পায় ৷
      10.   ছ’ডিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইডৰ দ্ৰৱ এটা অধিক ক্ষাৰক দ্ৰৱীভূত কৰিলে হাইড্ৰ’ক্সাইড আয়ন (OH-)ৰ গাঢ়তা কিদৰে পৰিৱৰ্তিত হ’ব ?
উত্তৰ: ছ’ডিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইডৰ দ্ৰৱ এটাত অধিক ক্ষাৰক দ্ৰৱীভূত কৰিবলৈ প্ৰতি একক আয়নত হাইড্ৰ’ক্সাইড আয়ন,(OH-)ৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পায় ৷ ইায়ৰ ফলত হাইড্ৰ’ক্সাইড আয়ন(OH-)ৰ গাঢ়তা বৃদ্ধি পোৱাৰ লগতে ক্ষাৰকৰ তীব্ৰতা বৃদ্ধি পায় ৷
প্ৰশ্নাৱলী(পৃষ্ঠা নং 28)
       11.   তোমাৰ হাতত A আৰু B টা দ্ৰৱ আছে ৷ দ্ৰৱ A  PH ৰ মান 6 আৰু দ্ৰৱ B PhHHHHHHHHSDJNDSJFDSJKKhdjxm,,ml;m;l;ml;ককককjkokkkkkokopkmnjjmkll;;;;;ll;kkH ৰ মান 8 ৷ কোনটো দ্ৰৱত হাইড্ৰ’জেন আয়নৰ গাঢ়তা বেছি ? কোনটো আম্লিক আৰু কোনটো ক্ষাৰকীয় ?
উত্তৰ: এটা দ্ৰৱত হাইড্ৰ’জেন আয়ন H+(aq)H3O+ ৰ গাঢ়তা অধিক হ’লে PH ৰ মান কম হয় আৰু H+(aq)H3O+ ৰ গাঢ়তা কম হ’লে PH ৰ মান অধিক হয় ৷ যিহেতু দ্ৰৱ APH ৰ মান 6 আৰু দ্ৰৱ  BPH ৰ মান 8, গতিকে দ্ৰৱ Bৰ তুলনাত দ্ৰৱ Aৰ হাইড্ৰ’জেন আয়নৰ গাঢ়তা বেছি ৷
যিহেতু দ্ৰৱ APH ৰ মান 6 অৰ্থাৎ প্ৰশম জলীয় দ্ৰৱৰ PH ৰ মান 7 তকৈ কম, গতিকে দ্ৰৱটো আম্লিক ৷ আনহাতে যিহেতু দ্ৰৱ BPH ৰ মান 8 অৰ্থাৎ 7তকৈ বেছি, দ্ৰৱটো ক্ষাৰকীয় ৷
      12.   দ্ৰৱ এটাৰ প্ৰকৃতিৰ ওপৰত H+(aq) আয়ন থাকেনে ? যদি থাকে, তেন্তে ইহঁত কিয় ক্ষাৰকীয় ?
উত্তৰ: যিহেতু এছিডৰ তীব্ৰতা H+(aq) আয়নৰ সংখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, গতিকে, H+(aq) আয়নৰ গাঢ়তা বৃদ্ধি হ’লে দ্ৰৱটো অধিক আম্লিক হয় আৰু H+(aq) আয়নৰ গাঢ়তা কম হ’লে দ্ৰৱটো কম পৰিমাণে আম্লিক আৰু অধিক মাত্ৰাত ক্ষাৰকীয় হয় ৷
       13.   ক্ষাৰকীয় দ্ৰৱত H+(aq) আয়ন থাকেনে ? যদি থাকে, তেন্তে ইহঁত কিয় ক্ষাৰকীয় ?
উত্তৰ: হয়, ক্ষাৰকীয় দ্ৰৱতো H+(aq) আয়ন থাকে যিবোৰ পানীৰ আয়নীকৰণৰ দ্বাৰা উৎপন্ন হয় ৷ অৱশ্যে, ক্ষাৰকীয় দ্ৰৱত H+(aq) আয়নৰ গাঢ়তা হাইড্ৰ’ক্সাইড আয়ন, H+(aq) ৰ গাঢ়তাতকৈ কম(অৰ্থাৎ H+<OH-)সেয়ে, এনে দ্ৰৱ ক্ষাৰকীয় ৷
     14.   মাটিত কি অৱস্হাত কৃসক এজনে পোৰা চূণ(কেলছিয়াম অক্সাইড)বা শিথিলিত চূণ(কেলছিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড)বা চক(কেলছিয়াম কাৰ্বনেট)প্ৰয়োগ কৰিব বুলি তোমালোকে ভাবা ?
উত্তৰ: গছ-গছনিৰ সুস্হ-সবল বৃদ্ধিৰ বাবে মাটিৰ PH ৰ মানৰ আদৰ্শ পৰিসৰ 6.5 ৰ পৰা 7, ইয়াৰ অৰ্থ এয়ে যে এই মাটি টুকুৰা অতিশয় আম্লিক নতুবা অতিশয় ক্ষাৰকীয় নহয় ৷ অত্যধিক আম্লিক(PHৰ মান <6.5)হোৱাৰ ক্ষেত্ৰত মাটিৰ আম্লিকতা প্ৰশমনৰ বাবে কৃষকে কৃষিক্ষেত্ৰত পোৰা চূণ(কেলছিয়াম অক্সাইড CaCO­3)ৰ দৰে ক্ষাৰক প্ৰয়োগ কৰে ৷
প্ৰশ্নাৱলী(পৃষ্ঠা নং 33)
     15.    যৌগ CaOCI2 ৰ সাধাৰণ নামটো কি ?
উত্তৰ: যৌগ CaOCI2 ৰ সাধাৰণ নামটো হ’ল ব্লিচিং পাউদাৰ
     16.   ক্ল’ৰিনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰালে ব্লিচিং পাউদাৰ উৎপন্ন কৰা যৌগটোৰ নাম লিখা ৷
উত্তৰ : ক্ল’ৰিনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰালে ব্লিচিং পাউদাৰ উৎপন্ন কৰা যৌগটোৰ নাম শিথিলত চূণ[Ca(OH)2]৷
     17.   কঠিন পানী কোমল কৰাৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা ছ’ডিয়াম যৌগটোৰ নাম লিখা ৷
উত্তৰ: কঠিন পানী কোমল কৰাৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা যৌগটোৰ নাম হ’লকাপোৰ ধোৱা ছ’ডা (Na2CO3.10H2O)
    18.   ছ’ডিয়াম হাইড্ৰ’জেন কাৰ্বনেটৰ দ্ৰৱ এটা  উত্তপ্ত কৰিলে কি হয় ? বিক্ৰিয়াটোৰ সমীকৰণটো দিয়া ৷
উত্তৰ : ছ’ডিয়াম হাইড্ৰ’জেন কাৰ্বনেটৰ দ্ৰৱ এটা উত্তপ্ত কৰিলে ই বিয়ুজিত হৈ ছ’ডিয়াম কাৰ্বনেট(Na2CO3), পানী(H2O) আৰু কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড(CO2) গেছ উৎপন্ন হয় ৷
বিক্ৰিয়াৰ সমীকৰণটো হ’ল  :





    19.   প্লাষ্টাৰ অব পেৰিছ আৰু পানীৰ মাজৰ বিক্ৰিয়াটো দেখুৱাবলৈ এটা সমীকৰণ লিখা ৷
উত্তৰ : প্লাষ্টাৰ অব পেৰিছ(এবিধ বগা পাউদাৰ)[CaSO4. H2O(s)]পানী(H2O) ৰ লগত মিহলি কৰিলে জিপছামলৈ(এবিধ টান গোটা পদাৰ্থ) পৰিৱৰ্তিত হ’ব৷
বিক্ৰিয়াটো হ’ল:                                           



অনুশীলণী(পৃষ্ঠা নং 34-35)
     20.   এটা দ্ৰৱই ৰঙা লিটমাছ নীলা কৰিছে ৷ ইয়াত PH  হ’ব পাৰে –
(a) 1        (b) 4          (c) 5           (d) 10
উত্তৰ: (d) 10
     21.   এটা দ্ৰৱই গুড়ি কৰি লোৱা কণীৰ খোলাৰে সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি এটা গেছ উৎপন্ন কৰে ৷ গেছটোৱে চূণপানী ঘোলা কৰে ৷ দ্ৰৱটোত থাকে –
(a)    NaCI                  (b) HCI                    (c) LiCI                       (d)KCI
উত্তৰ: (b) HCI
     22.   NaOH দ্ৰৱ এটাৰ 10mL এ HCI দ্ৰৱ এটাৰ 8mL সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰশমিত কৰে ৷ যদি আমি একোটা NaOH দ্ৰৱৰ 20mL লওঁ তেন্তে এইখিনি প্ৰশমিত কৰিবলৈ লগা HCI দ্ৰৱৰ (আগৰ সৈতে একেটা দ্ৰৱ)পৰিমাণ হ’ব—
(a)4mL               (b)8mL                (c)12mL               (d)16mL
উত্তৰ: (d) 16mL
      23.   অজীৰ্ণতাৰ চিকিৎসাৰ বাবে তলৰ কোন ধৰণৰ ঔষধ ব্যৱহাৰ কৰা হয় ?
(a) এণ্টিবায়টিক
(b) বেদনানাশক(analgesic)
(c) অম্লনাশক
(d) বীজাণুবাৰক(antiseptic)
উত্তৰ: (c) অম্লনাশক
      24.   সংঘটিত বিক্ৰিয়াৰ বাবে শব্দ সমীকৰণ আৰু সন্ত্তলিত সমীকৰণ লিখা যেতিয়া –
(a)    লঘু ছালফিইৰিক এছিডে যিংকৰ গুড়িৰে সৈতে বিক্ৰিয়া কৰে ৷
(b) লঘু হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এছিডে মেগনেছীয়ামৰ ফিটাৰে সৈতে বিক্ৰিয়া কৰে ৷
(c) লঘু ছালফিউৰিক এছিডে এলুমিনিয়াম পাউদাৰৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰে ৷
(d) লঘু হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এছিডে লোৰ গুড়িৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰে ৷
উত্তৰ : (a)শব্দ সমীকৰণ :                  


                                                      



                            
        

     25.   এলক’হল আৰু গ্লুক’জৰ দৰে যৌগবোৰতো হাইড্ৰ’জেন থাকে ৷ কিন্ত্ত সিহঁতক এছিড হিচাপে শ্ৰেণীভূক্ত কৰা হোৱা নাই ৷ ইয়াক প্ৰমাণ কৰিবলৈ এটা পৰীক্ষা বৰ্ণনা কৰা ৷
উত্তৰ: কাৰ্যকলাপ: প্ৰমাণ কৰিব লাগে যে এলকহ’ল আৰু গ্লুক’জৰ দৰে যৌগবোৰতো হাইড্ৰ’জেন থাকে ৷ কিন্ত্ত সিহঁতক এছিড হিচাপে শ্ৰেণীভূক্ত কৰা হোৱা নাই ৷
   আৱশ্যকীয় সামগ্ৰী: বিকাৰ, এলকহ’ল, গ্লুক’জৰ দ্ৰৱ, কৰ্ক, দুটা লোৰ গজাল, এটা 6ভল্টৰ বেটাৰী৷
   পদ্ধতি:
§  পদক্ষেপ(i): এটা কৰ্কৰ ওপৰত দুটা গজাল মাৰি লোৱা হ’ল আৰু কৰ্কটো চিত্ৰত দেখুওৱাৰ দৰে বিকাৰ এটাত ৰখা হ’ল ৷
§  পদক্ষেপ(ii): লোৰ গজাল দুটা বাল্ব এটা আৰু ছুইচ এটাৰ মাজেৰে 6 ভল্ট বেটাৰী এটাৰ মূৰ এটাৰ লগত সংযোগ কৰা হ’ল ৷
§  পদক্ষেপ(iii): এতিয়া বিকাৰটোত অলপমান এলক’হল ভৰাই লৈ ছুইচটো টিপি বিদ্যুৎ প্ৰবাহ চালিত হ’বলৈ দিয়া হ’ল ৷
একেটা পৰীক্ষা এলক’হলৰ পৰিৱৰ্তে গ্লুক’জৰ দ্ৰৱ লৈ পুনৰ কৰা হ’ল আৰু তাৰ পাছত Hcl ৰ জলীয় দ্ৰৱ লৈ পৰীক্ষাটো কৰা হ’ল ৷
পৰ্যবেক্ষণ :
§  এলক’হল বা গ্লুক’জৰ দ্ৰৱৰ ক্ষেত্ৰত বাল্বটো নজ্বলে, কিন্ত্ত HCl(aq) ৰ ক্ষেত্ৰত বাল্বটো জ্বলে৷
সিদ্ধান্ত:
§  এছিডে বিদ্যুত প্ৰবাহ কৰাৰ কাৰণ এয়ে যে ইহঁত আয়নলৈ বিয়োজিত হয় ৷ HCl ৰ ক্ষেত্ৰত H+(aq) (হাইড্ৰ’জেন আয়ন) আৰু Cl- (ক্ল’ৰাইড আয়ন) উৎপন্ন হয় ৷
§  এলক’হল আৰু গ্লুক’জ H+:(aq) আয়নলৈ বিয়োজিত নহয় আৰু সেয়ে ইহঁতে বিদ্যুৎ প্ৰবাহিত নকৰে ৷ অৱশ্যে ইহঁতৰো এছিডৰ দৰে হাইড্ৰ’জেন থাকে ৷
§  হাইড্ৰ’জেনযুক্ত আটাইবোৰ যৌগ এছিড নহয় আৰু ইহঁতে এছিডৰ ধৰ্ম প্ৰদৰ্শন নকৰে ৷
        26.   পাতিত পানীয়ে বিদ্যুত সৰবৰাহ নকৰে কিন্ত্ত বৰষুণৰ পানীয়ে কৰে কিয় ?
উত্তৰ: পাতিত পানীয় বিদ্যুৎ সৰবৰাহ নকৰাৰ কাৰণে এয়ে যে এছিড, ক্ষাৰক, লৱণ আদি আয়নীয়
   যৌগবোৰ ইয়াত দ্ৰৱীভূত নহয় ৷ গতিকে, ইহঁতে আয়ন উৎপন্ন নকৰে কিয়নো আয়নৰ জৰিয়তেহে
বিদ্যুৎ প্ৰবাহিত হয় ৷ আনহাতে বৰষুণৰ পানীত কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড(CO2) ,ছালফাৰ ডাই-অক্সাইড(SO2) আদি গেছ দ্ৰৱীভূত হৈ থাকে ৷ এই গেছসমূহে কাৰ্বনিক এছিড(H2CO3), ছালফিউৰিক এছিড(H2SO3) আদি এছিড উৎপন্ন কৰে ৷ এই এছিড পানীত দ্ৰৱীভূত হৈ আয়নলৈ বিয়োজিত হয় ৷
উদাহৰণস্বৰুপে:
বৰষুণৰ পানীত থকা কাৰ্বন ডাই-অক্সাইডে কাৰ্বনিক এছিড উৎপন্ন কৰে আৰু বিয়োজিত হৈ হাইড্ৰ’জেন আয়ন H+(aq) বা হাইড্ৰ’নিয়াম আয়ন (H3O+) আৰু কাৰ্বনেট আয়ন, CO32-(aq) উৎপন্ন কৰে ৷





এই আয়নকেইটাৰ উপস্হিতিৰ বাবে বৰষুণৰ পানীয়ে বিদ্যুৎ সৰবৰাহ কৰে ৷
      27.   পানীৰ অনুপস্হিতিত এছিডে এছিড প্ৰদৰ্শন নকৰে কিয় ?
উত্তৰ: H+(aq) আয়ন বা হাইড্ৰ’নিয়াম আয়নৰ উপস্হিতিৰ বাবে এছিডে এছিড ধৰ্ম প্ৰদৰ্শন কৰে ৷ এছিডে কেৱল জলীয় দ্ৰৱত,অৰ্থাৎ পানীৰ উপস্হিতিতহে আয়ন উৎপন্ন কৰে,উদাহৰণস্বৰুপে,হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এছিডে পানীৰ উপস্হিতিতহে হাইড্ৰ’নিয়াম আয়ন উৎপন্ন কৰে ৷ পানীৰ অনুপস্হিতিত HCl অণুৰ পৰা H+আয়ন পৃথক হ’ব নোৱাৰে ৷
সেয়ে, পানীৰ অনুপস্হিতিত এছিডে  এছিড ধৰ্ম প্ৰদৰ্শন নকৰে ৷


          
     28.   পাঁচটা দ্ৰৱ A, B,C, D আৰু E ক সাৰ্বজনীন সূচকেৰে পৰীক্ষা কৰাত pH ৰ মান ক্ৰমে 4, 1,11, 7 আৰু 9 দেখুৱাইছিল ৷ কোনটো দ্ৰৱ
(a) প্ৰশম
(b) তীব্ৰ ক্ষাৰকীয়
(c) তীব্ৰ আম্লিক
(d) মৃদু আম্লিক
(e) মৃদু ক্ষাৰকীয়
হাইড্ৰ’জেন আয়নৰ গাঢ়তাৰ বৰ্ধিত ক্ৰমত PH  মানবোৰ সজোৱা ৷
উত্তৰ : প্ৰদত্ত দ্ৰৱ pH ৰ মান আৰু প্ৰকৃতি দেখুওৱা তালিকা :
   
দ্ৰৱ
pHৰ মান
দ্ৰৱৰ প্ৰকৃতি
A
4(<7)
মৃদু আম্লিক
B
1(<7)
তীব্ৰ আম্লিক
C
11(>7)
তীব্ৰ ক্ষাৰকীয়
D
7(=7)
প্ৰশম
E
9(>7)
মৃদু ক্ষাৰকীয়
    তালিকাৰ পৰা আমি পাওঁ যে :
              a.    দ্ৰৱ D প্ৰশম
b.       দ্ৰৱ B তীব্ৰ আম্লিক
c.       দ্ৰৱ E মৃদু ক্ষাৰকীয়
d.      দ্ৰৱ C তীব্ৰ ক্ষাৰকীয়
e.      দ্ৰৱ A মৃদু আম্লিক
এটা দ্ৰৱৰ হাইড্ৰ’জেন আয়নৰ গাঢ়তা বেছি হ’লে ইয়াৰ pH ৰ মান কম হয় আৰু হাইড্ৰ’জেন আয়নৰ গাঢ়তা কম হ’লে ইয়াৰ pH ৰ মান বেছি হয় ৷
গতিকে, এই দ্ৰৱবোৰৰ হাইড্ৰ’জেন আয়নৰ গাঢ়তাৰ বৰ্ধিত ক্ৰমত pH ৰ মানবোৰ হৈছে :
pH  11   <       pH  9   <     pH  7    <    pH  4    <   pH   1
(C)                 (E)               (D)               (A)            (B)
      29.   পৰীক্ষানল A আৰু B সমান সমান দৈৰ্ঘ্যৰ দুডাল মেগনেছিয়ামৰ ফিটা লোৱা হ’ল ৷ পৰীক্ষানল A ত হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এছিড (HCL) আৰু পৰীক্ষানল B ত এচেটিক এছিড যোগ কৰা হ’ল ৷ এছিড দুটাৰ গাঢ়তা একে আৰু একে পৰিমাণেই লোৱা হৈছে ৷ কোনটো পৰীক্ষানলত বেছি বেগেৰে বুৰবুৰণি ওলাব আৰু কিয় ?
উত্তৰ : হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এছিড(HCl) থকা পৰীক্ষানল Aত এচেটিক এছিড(CH3COOH) থকা পৰীক্ষানল Bত কৈ বেছি বেগেৰে বুৰবুৰণি ওলাব কাৰণ :
(i)                  হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এছিড(HCl) এচেটিক এছিড(CH3COOH) তকৈ অধিক তীব্ৰ ৷
(ii)                মেগনেছিয়াম ফিটাডালে(Mg) হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এছিড HCl ৰ সৈতে এচেটিক এছিড(CH3COOH) ৰ তুলনাত অধিক ক্ষিপ্ৰতাৰে বিক্ৰিয়া কৰে ৷
     30.   কেঁচা গাখীৰৰ PH ৰ মান 6 ৷ ই দৈত পৰিণত হ’লে pH  সলনি হ’বনে ? ব্যাখ্যা কৰা ৷
উত্তৰ : কেঁচা গাখীৰ দৈত পৰিণত হ’লে লেকটিক এছিড উৎপন্ন হয় ৷ এটা দ্ৰৱ অধিক আম্লিক হ’লে ইয়াৰ pH ৰ মান হ্ৰাস পায় ৷ গতিকে, কেঁচা গাখীৰৰ pH ৰ মান 6 তকৈ কম হয় ৷
     31.   এজন গোৱালে কেঁচা গাখীৰ ত সামান্য পৰিমাণৰ বেকিং ছ’ডা যোগ কৰিলে ৷
(a) কিয় তেওঁ কেঁচা গাখীৰৰ PH ৰ মান 6ৰ পৰা সামান্যভাৱে ক্ষাৰকীয় কৰি ল’লে ৷
(b) এই গাখীৰখিনি দৈত পৰিণত হ’বলৈ বেছি সময় লাগে কিয় ?
উত্তৰ : (a) কেঁচা গাখীৰত সামন্য পৰিমাণে বেকিং ছ’ডা (NaHCO3) যোগ কৰিলে গাখীৰখিনি সামান্য   পৰিমাণে  ক্ষাৰকীয় হয় আৰু সহজে টেঙা নহয় ৷ গতিকে, দীৰ্ঘসময়ৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰিবলৈ গোৱালনে কেঁচা গাখীৰৰ pH ৰ মান 6 ৰ পৰা সামন্যভাৱে সলনি কৰি ক্ষাৰকীয় কৰি লয় ৷
(b ) ক্ষাৰকীয় গাখীৰখিনি দৈত পৰিণত হ’বলৈ বেছি সময় লাগে কাৰণ প্ৰক্ৰিয়াটোত উৎপন্ন হোৱা লেকটিক এছিডে প্ৰথমে গাখীৰত থকা ক্ষাৰ প্ৰশমিত কৰিব লাগিব ৷ অধিক পৰিমাণে লেকটিক এছিড উৎপন্ন হ’লেহে গাখীৰখিনি দৈত পৰিণত হয় ৷
     32.   প্লাষ্টাৰ অব পেৰিছক জলীয় বাষ্প সোমাব নোৱাৰা পাত্ৰত থব লাগে ৷ কিয় ? ব্যাখ্যা কৰা ৷
উত্তৰ : প্লাষ্টাৰ অৱ পেৰিছে সহজে পানী শোষণ কৰে ৷ প্লাষ্টাৰ অৱ পেৰিছক জলীয় বাষ্পৰ সংস্পৰ্শত ৰাখিলে ই জিপছামলৈ পৰিৱৰ্তিত হৈ টান গোটা পদাৰ্থত পৰিণত হয় ৷ এনে অৱস্হাত ইয়াক পুতলা, মূৰ্তি আদি নিৰ্মাণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি ৷
                                     

      
       সেইবাবে, প্লাষ্টাৰ অৱ পেৰিছক জলীয় বাষ্প সোমাব নোৱাৰা পাত্ৰত থব লাগে ৷                
    33.   প্ৰশমন বিক্ৰিয়া কি ? দুটা উদাহৰণ দিয়া ৷ কাপোৰ ধোৱা ছ’ডা আৰু বেকিং ছ’ডাৰ দুটাকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যৱহাৰ লিখা ৷   
উত্তৰ : যি ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াত এটা এছিডে ক্ষাৰকৰ লগত বিক্ৰিয়া কৰি লৱণ আৰু পানী উৎপন্ন কৰে তাকে প্ৰশমন বিক্ৰিয়া বুলি কোৱা হয় ৷ অন্য অৰ্থত ই হৈছে আম্লিক দ্ৰৱৰ ধনাত্মক হাইড্ৰ’নিয়াম আয়ন H+(aq) বা H3O+ আৰু ক্ষাৰকীয় দ্ৰৱৰ ঋনাত্মক হাইদ্ৰ’ক্সাইড আয়ন,OH- ৰ মাজত সংঘটিত এটা বিক্ৰিয়া ৷
    


4 comments:

Please don't use spam link in the comment box.

Popular Posts

Featured post

ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে ১৫ দিনীয়া স্ব -শিকন সমল ( সমল নং - ২) - ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ বাবে

ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে ১৫ দিনীয়া স্ব -শিকন সমল ( সমল নং - ২) - ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ বাবে  বিষয় - বিজ্ঞান   অধ্যায় -2ঃ খাদ্যৰ উপাদান  পূৰ্বজ্ঞান আমি বিভি...